Traumasporen

Mijn studieretraites

Een paar keer per jaar plan ik bewust tijd in om te studeren. Ik noem het studieretraites: enkele dagen waarin ik me terugtrek uit de dagelijkse drukte om te lezen, online cursussen te doen of opleidingen die ik eerder volgde opnieuw door te nemen. Als coach en docent vind ik het essentieel om zelf te blijven leren. Niet omdat het moet, maar omdat verdieping me voedt. En omdat alles wat ik leer, uiteindelijk terugvloeit naar de mensen met wie ik werk.

Tijdens mijn laatste studieretraite stond er één boek op het programma.

Een boek dat niemand wil verkopen

Traumasporen: het herstel van lichaam, brein en geest na overweldigende ervaringen van Bessel van der Kolk is in het Engels bekend als The Body Keeps the Score. Het stond lang op mijn 'to read' .
Zoals altijd zocht ik het eerst tweedehands. Maar dit boek was nergens tweedehands te vinden. Eigenlijk zegt dat alles. Mensen doen dit boek niet weg. Dat is misschien wel de mooiste recensie die een boek kan krijgen.
Dus kocht ik het nieuw. Het lag vervolgens een hele tijd in mijn boekenkast. Ik begon er af en toe in, tussendoor of vlak voor het slapengaan en merkte al snel: zo lees je dit boek niet. Een dik boek met kleine lettertjes en een zware inhoud vraagt om volle aandacht. Het vroeg om een studieretraite.

Wie is Bessel van der Kolk?

Bessel van der Kolk is een Nederlands-Amerikaanse psychiater die al sinds de jaren zeventig onderzoek doet naar trauma en de behandeling ervan. Hij werkte met oorlogsveteranen, misbruikte kinderen en volwassenen met de meest uiteenlopende overweldigende ervaringen. The Body Keeps the Score verscheen in 2014, werd in tientallen talen vertaald en stond jarenlang op internationale bestsellerlijsten. Het geldt wereldwijd als hét standaardwerk over trauma.
Wat het boek zo bijzonder maakt, is de combinatie: decennia aan wetenschappelijk onderzoek, verteld door iemand die duizenden mensen persoonlijk heeft begeleid.

Niet te lezen zonder tranen

Ik ga eerlijk zijn: ik heb dit boek niet zonder tranen gelezen. De casussen die van der Kolk beschrijft zijn hartverscheurend. Onvoorstelbaar wat mensen elkaar kunnen aandoen en wat kinderen soms moeten doorstaan. Er waren momenten dat ik het boek even moest wegleggen, naar buiten moest, moest bewegen.
Misschien is dat wel passend. Want dat is precies waar het boek over gaat: dat overweldigende ervaringen zich vastzetten in het lichaam, en dat het lichaam ook de weg naar herstel is.

De kernboodschap: herstel verloopt via het lichaam

De titel zegt het al: het lichaam houdt de score bij. Trauma is geen verhaal dat alleen in je hoofd zit en dat je kan wegpraten. Het nestelt zich in je zenuwstelsel, je ademhaling, je houding, je reacties. Mensen die iets overweldigends meemaakten, raken vaak de verbinding met hun eigen lichaam kwijt. Het lichaam werd immers de plek waar het gevaar zich afspeelde.
Herstel, zo toont van der Kolk aan, begint dan ook bij het opnieuw veilig verbinding maken met dat lichaam. En de wegen die hij daarvoor wetenschappelijk onderbouwt, zijn opvallend: naast therapievormen zoals EMDR noemt hij uitdrukkelijk yoga, mindfulness, theater en beweging.
Toen ik dat las, viel er iets op zijn plek.

Waarom dit boek me zo raakte

Yoga. Mindfulness. Theater. Beweging. Het zijn de domeinen waarin ik al twintig jaar leef en werk. Heel mijn parcours draait om de verbinding tussen lichaam en geest.
Laat me duidelijk zijn: trauma behandelen is niet mijn rol. Dat hoort thuis bij gespecialiseerde therapeuten en artsen, en van der Kolk benadrukt zelf hoe belangrijk professionele begeleiding is.
Wat dit boek me wél gaf, is een diepe, wetenschappelijk onderbouwde bevestiging. De methodes die ik dagelijks inzet, ademhaling, lichaamsbewustzijn, beweging, spel, aanwezigheid, worden door een van 's werelds meest vooraanstaande traumaonderzoekers naar voren geschoven als krachtige wegen naar verbinding, veerkracht en herstel. Niet omdat het "lekker aanvoelt", maar omdat de wetenschap het aantoont.

Wat ik meeneem

Drie inzichten die blijven hangen:

• Het lichaam is geen bijzaak. Wie werkt aan persoonlijke groei, veerkracht of stress, kan niet om het lichaam heen. Praten alleen volstaat niet, het lichaam moet mee.
• Verbinding is de sleutel. Verbinding met je eigen lichaam, met je ademhaling, met anderen. Van der Kolk beschrijft prachtig hoe theater en samen bewegen mensen letterlijk terug in relatie brengen, met zichzelf en met elkaar.
• Verdieping loont. Dit boek verdiende geen versnipperde aandacht voor het slapengaan, maar vier volle dagen. Sommige dingen vragen erom dat je er echt voor gaat zitten. Dat geldt voor boeken en voor alles wat waardevol is.

Voor wie is het boek Traumasporen?

Voor iedereen die professioneel met mensen werkt: coaches, docenten, begeleiders, zorgverleners. Voor iedereen die wil begrijpen waarom lichaamswerk werkt. En voor iedereen die zelf worstelt met de sporen van overweldigende ervaringen. Al raad ik in dat geval aan om het boek te lezen met professionele ondersteuning in de buurt, want het is een intense leeservaring.

Traumasporen van Bessel van der Kolk — zoek het gerust eerst tweedehands. Maar verwacht niet dat je het vindt.

Geschreven door Ann Willemsen, coach bij Body Mind More in Antwerpen.